Цэвэлийн толь болон бусад эх сурвалжаас шүүрдэн авсан хүндэтгэл, цээрийн үгсийг танилцуулъя. Өөрийн тань мэдэх үг энд байхгүй аваас надад хэлж өгч хайрлаарай.

Олон салаа утгатай үгийн нөгөө утгыг орхигдуулав.

Айлтгал

Дээд хүнд сонсгох сонсгол үг бичиг; айлтгал үг; айлтгал бичиг

Айлтгах

Дээд хүмүүст үг хэлэх, дээд хүмүүст өргөдөл бичиг өгөх; үг айлтгах; амрыг айлтгах; айлтгах бичиг.

Ажаарах

Ажиглах болгоомжлохын хүндэтгэл.

Ажрах

Ирэх, одох, орших, нөгцөхийн хүндэтгэл

Алдар

Нэрийн хүндэтгэл; таны алдар хэн бэ?; нэр алдры нь асуув;

Алжаах

Хүний ядрах цуцах; алжаах цуцахыг үл мэдэх.

Амгалан

Мэндлэхэд хэрэглэх хүндэтгэл үг; амгалан байна уу?;

Авай

Эхнэр хүний хүндэтгэл

Авгай

Гуай, ах настныг хүндэтгэх үг, хүний нэрийн дараа хэлнэ

Авхай

Аливаа язгууртан хүний охин

Баринтаг

хуучирсан Дээл хувцасны хүндэтгэл

Бие лагшин

Биеийн хүндэтгэл

Гангар

Аяганы хүндэтгэл

Гийх

Төрөхийн хүндэтгэл

Гэргий

Эхнэр, эр нөхөртэй эмэгтэйг хүндэтгэн ийнхүү нэрлэнэ

Даллагын хөнөг

Даллагын уутын хүндэтгэл

Дээшлэх

Босохын хүндэтгэл

Жанч халах, жанч арилжих

Лам нарын үхэхийн хүндэтгэл

Живэр

Сахлын хүндэтгэл

Залрах

Хүний ирэх, очих, үхэхийн хүндэтгэл; заларч ирэх; заларч язах; тэнгэрт залрах.

Исгүүр

Хутгын хүндэтгэл

Ламтан, ламхай

Ламын хүндэтгэл

Мал муулах, төхөөрөх, гаргах

Мал алахын цээр үг

Мишээх

Инээхийн хүндэтгэл

Морилох

Явахын хүндэтгэл; морилон орно уу; та дээшээ морил

Мутар

Гарын хүндэтгэл

Мутарлах

Гараар барихын хүндэтгэл

Гарын үсэг зурахын хүндэтгэл

Мэлмий

Нүдний хүндэтгэл

Мэндлэх

Төрөхийн хүндэтгэл

Мөшөөх

Мишээх, инээхийн хүндэтгэл

Навс

шашин Хувцасны хүндэтгэл; бурханы навс

Нойрсох

Унтахын хүндэтгэл; хүүхэд нойрсож байна

Ноёхон

Авхай, ноёны охин

Ноёгтой

Ноён хүний гэргий, хатан, эхнэр

Ноён эмэгтэй

Овоодой

хуучирсан Лам ноёдын малгайн хүндэтгэл

Өндөрлөх

Найр хуримын төгсч тарах

Өгий

Эмэгтэй хүнийг дуудах хүндэтгэл

Өлмий

Хөлийн хүндэтгэл

Өргөө

Гэрийн хүндэтгэл

Өргөөлөх

Гэрлэхийн хүндэтгэл

Хүндэтгэвэл зохих хүний гэртээ орших

Таалал

Хүндэтгэвэл зохих хүний дур, санаа; таалалд нь нийлүүлэх; таалал гажих; тогтоосон таалал

Таалал төгсөх

Үхэхийн хүндэтгэл

Тойн

Ламын хүндэтгэл

Хайрлах

хуучирсан Өгөхийн хүндэтгэл; над хишиг хайрлаж билээ

Хайрхан

хуучирсан Хүндэтгэх бишрэх, нэрийг цээрлэхэд хэлэх үг; хайрхан уул; урт хайрхан цээрлэсэн /могойн өөр нэр/

Халих

Үхэхийн хүндэтгэл; сүүдэр халих

Хатагтай

Эмэгтэй хүний хүндэтгэл

Хатан

Ноён хүний эхнэр

Эмэгтэй хүний хүндэтгэл

Хишиг

Өглөгийн хүндэтгэл

Хүртээх

Түгээж олгуулахын хүндэтгэл

Цөгц

Аяганы хүндэтгэл; хүүхдийн хүндэтгэл

Тэргүүн

Толгойн хүндэтгэл

Шанх

Үсний хүндэтгэл

Шунхлах

Хүндэтгэвэл зохих хүний хамраас цус гарах.

Эрвээлж

Эмээлийн хүндэтгэл

Эрхэм

Хүний хүндэтгэл; эрхэм нөхөд; эрхэм сайд; эрхэм ах;

Эрхэмсэг

Хүндэтгэл үг; эрхэмсэг ноён; эрхэмсэг дарга

Эрхэн

Хүндэтгэл үг; эрхэн хүн; эрхэн нөхөр

Эсгүүр

хуучирсан Хутганы хүндэтгэл

Энэ бол ердөө хуурай жагсаалт юм. Харин гарт ойрхон исээ найруулал гэвэл Нагаанбуу гуайн бэлгэдэл цээрийн ёсны тухай нийтлэлийг уншаарай. Мөн эрдэмтэн Н.Доржготов гуайн бичсэн нэгэн нийтлэл байна.

Д.Нацагдорж гуйн нэрэмжит номын санд Монгол хэлний хүндэтгэлийн үг гээд бүр бүтэн ном байна. Унших юм мундахгүй байна, олж үзэх л хэрэгтэй.

Эндээс шинэ үг сурсан бол сайн хэрэг. Гэхдээ “хүндэтгэлийн” гэснийг анзаарч хаана, хэзээ, хэнд хандаж хэлэхээ бодох хэрэгтэй шүү.

Сайн яваарай, залуу минь.

Үгийн баялагаа нэмэгдүүлж, үгийг эрхшээн эзэгнэе гэвэл ардынхаа аман болон бичгийн уран зохиолыг шимтэн шүнтэн уншигтун.

– Д.Баттогтох, ”Үгийн ширэнгээр бэдрэхүй” номын өмнөтгөлөөс.

Нэгэн малчин үхэрийг нь чоно идчихийг харжээ. Араас нь туулгасанд саахалт айлын нь гэр рүү давхиад орчихож гэнэ. Гэрт ортол гэрийн эзэн ганцаараа, дөнгөж сэрж байх юм гэнэ. Чоно ул мөргүй алга болжээ. “Дөнгөж сая гэрт чинь чоно орсон, хаачсаныг нь харав уу?” гэтэл “Үгүй, гэхдээ би сая чоно болчихоод үхэр идлээ гэж зүүдэллээ” гээд бүхэл махаар бөөлжсөн юм гэдэг.

Хоёр лам салхинд хийсэх туг хараад, нэг нь “Cалхи хийсэж байна!” гэж хэлэхэд, нөгөөх нь “Үгүй, туг хийсэж байна!” гэв. Үүнийг сонссон нэгэн хөгшин мэргэн: “Оюун ухаан хийсэж байна” гэв.

Зүүлт: Мөсөн уулын их нь яагаад нүдэнд үл үзэгддэг вэ?

… Нэг нь шүхэр дэлгэж, нөгөө нь хөшиг яран салхивч нээхэд өрөөнд бороо орлоо…

Зүүдний ихэнх замхран оджухуй.

Монгол Улсын Ерөнхийлөгч зарлиг гарган, монгол бичгийн албан хэрэглээг нэмэгдүүлэхээр болов. Үндэсний эрх чөлөөний хувьсгалын 100 жилийн ойг угтаж, үндэсний монгол бичгээ сэргээн хэрэглэх төрийн бодлогын хэрэгжилтийг идэвхжүүлэх зорилгоор гаргасан уг зарлигт:

1. Монгол Улсын Ерөнхийлөгч, Улсын Их Хурлын дарга, Ерөнхий сайд болон Засгийн газрын гишүүдээс гадаад улсын адилтгах төвшний албан тушаалтанд илгээх албан бичиг, захидлыг монгол бичгээр үйлдэж, орчуулгыг тухайн улсын эсвэл НҮБ-ын албан ёсны аль нэг хэлээр хавсарган илгээж байхаар тогтоосугай

2. Иргэний төрсний болон гэрлэлтийн гэрчилгээ, бүх шатны боловсролын сургалтын байгууллагаас олгож буй үнэмлэх, диплом, гэрчилгээнд крилл болон монгол бичгээр зэрэгцүүлсэн бичилт хийж байсугай… гэсэн байна.

2008 онд “Монгол бичгийн үндэсний хөтөлбөр-2”-ыг баталсан бөгөөд энэхүү хөтөлбөрийн хэрэгжилтийн явц, үр дүнг 2011 онд дүгнэж, хэрэгжилтийг эрчимжүүлэх арга хэмжээ авахыг Засгийн газарт чиглэл болголоо.

Энэхүү зарлигийг 2011 оны 7 дугаар сарын 11-ээс эхлэн мөрдөхөөр боллоо.

Жилийн дараа мөрдөж эхлэх юм байна. Тэр болтол мартчихалгүй, бэлтгэлээ сайн хийгээсэй билээ :) Төрийн хэрэглээг дагаад нийт ард түмний монгол бичгийн боловсрол сайжрах нь гарцаагүй. Оройтсон ч гэсэн чухал алхам байлаа.